PRO partijdemocratie (april 2026).
In juni 2025 besloot een gezamenlijk congres van PvdA en GroenLinks met bijna 90 procent vóór tot een fusie tussen beide partijen in dit jaar.
Dat gaat plaatsvinden op een congres op aanstaande 13 juni 2026. In de zomer van 2025 werd ik lid van de nieuwe combinatie. Lang geleden was ik
lid van GroenLinks, maar met name de laatste tien jaar stemde ik doorgaans op de PvdA. Ik was benieuwd hoe de samenvoeging tot stand zou komen
en ik meende dat ik in die fusie een ruimte kon vinden om daarin een rolletje te spelen.
Vraag één was natuurlijk hoe de club zou heten, en vervolgens hoe de organisatie eruit zou gaan zien. Ik wachtte af, maar het verbaasde me
dat het stil bleef in de meningsvorming over naam en organisatie. Over de nieuwe naam werd “Samen Vooruit” het vaakst genoemd, in ‘hogere’
kringen. Dat leek me verschrikkelijk, maar okee.
Er moest een discussie komen over het partijprogramma en over de statuten en huishoudelijk reglement.
Half december verschenen concepten daarvan met de oproep om binnen een maand amendementen in te sturen.
Alle reacties plus amendementen op het programma verschenen eind januari in een gigantische spreadsheet waaruit een lezer alleen met grote
moeite wijs kon worden. Alles bij elkaar gevoegd bleken er ruim 81.000 woorden te zijn ingediend. Dat is de omvang van een gemiddeld boek.
Vreemd genoeg werden de namen van indieners van amendementen weggelaten. Om redenen van privacy? Ik begrijp het niet, want indieners
sturen toch commentaar om deel te nemen aan het debat en de leden willen toch weten wie wat zegt?
Er zou een door loting samengesteld ledenberaad komen, naar het voorbeeld van het Nationaal Burgerberaad Klimaat dat in december zijn
conclusies presenteerde.
“In januari en februari gaat een geloot ledenberaad aan de slag met alle ideeën en suggesties die leden hebben ingediend voor het programma en
statuten. De deelnemers van het ledenberaad gaan onder begeleiding van experts in gesprek over alle ingezonden voorstellen”.
Van dat gesprek vind ik nergens een uitgebreid verslag, hoeveel mensen waren er, hoe vaak kwamen ze bij elkaar? Wat hebben zij uit die
81.000 woorden gedestilleerd; welke dilemma’s hebben ze gezien, en welke besluiten hebben ze genomen?
Ik weet alleen dat we op 24 februari een uitnodiging kregen om te gaan stemmen over de belangrijkste suggesties en ideeën die het ledenberaad
koos. We hadden daarvoor één week. Ik heb gestemd in minder dan 20 minuten, over pakweg 30 dilemma’s. Van de meeste dilemma’s liet het mij
koud hoe de uitslag zou zijn en toen ik wilde nakijken wat ik gestemd had en of ik niet toch nog wat heikele kwesties over het hoofd had
gezien, had ik geen toegang meer, ik had immers al gestemd. Wat de amendementen waren en wat de uitslag van de stemmingen was, kan ik niet meer
vinden.
Het deed er niets toe, het interesseerde niemand. Ik neem aan dat er een grote meerderheid was voor de voorstellen.
Op de website van PvdA/GroenLinks vond ik een filmpje van een minuut of vijf met een impressie van een ledenberaad. Ik kan het niet meer
terugvinden. Ik herinner me de enthousiaste reacties van deelnemers, die blij waren zoveel nieuwe interessante mensen te ontmoeten uit alle
hoeken van het land. Ik nam aan dat ze het een belangrijke en stimulerende en gezellige bijeenkomst vonden.
Tussen de oorspronkelijke amendementen zat ook een voorstel om in de statuten een partijraad op te nemen, zoals de PvdA die ook had. In een
partijraad zitten vertegenwoordigers uit afdelingen die zich van tijd tot tijd kunnen bemoeien met het beleid van de landelijke organisatie.
Het ledenberaad heeft dat voorstel niet opgepikt. Vonden de begeleidende experts dat niet ter zake doen? Ik kan dus ook niet terughalen of er
uberhaupt gekozen kon worden voor of tegen een door loting samengesteld ledenberaad.
Ik besef nu dat de nieuwe club kennelijk geen behoefte heeft aan moeilijke interne discussie en dat heb ik eerder meegemaakt!
Van maart 2006 tot maart 2013 vertegenwoordigde ik de provincie Overijssel in de landelijke partijraad van GroenLinks. Dat gaf soms
interessante discussies, soms ergernis en meestal was het een reden om mijn mening onder woorden te brengen. Op mijn website henkspaan2.nl
heb ik daarvan uitgebreid verslag gemaakt. Ik vond de partijraadvergaderingen spannend, af en toe dacht ik dat er enige vooruitgang was
in het functioneren, maar in de ‘top’, op het partijbureau in Utrecht, werd daar waarschijnlijk anders over gedacht.
In februari 2011 gaf de partijraad aan de Tweedekamer-fractie het advies niet in te stemmen met de missie naar Afghanistan (Kunduz) met een
65% meerderheid. In april 2012 volgden verkiezingen. GroenLinks zakte naar een dieptepunt, 4 zetels.
De partijraad had de kiezers beter begrepen dan de partijleiding, bestuur en fractie. Maar de partijleiding concludeerde dat het gezeur van de
critici oorzaak was van de nederlaag. Een rapport “Terug naar de toekomst” wilde het bestaan van de partijraad “heroverwegen”. In plaats
daarvan moest GroenLinks een “open debatpartij” worden.
GroenLinks wilde een debat met mensen van buiten de partij en met groeperingen die met GroenLinks sympathiseren. Maar dat mocht niet een debat
binnen GroenLinks zijn. "Dit kan welwillende buitenstaanders en sympathisanten afschrikken en uitsluiten, en brengt ook het risico van
groupthink en een verkokerde visie met zich mee. Belangrijker nog is dat deze interne gerichtheid contraproductief is voor de strategie",
aldus het rapport. Iemand sprak in dit verband over discussiebijdragen "gevoed door achterdocht, teleurstelling en dedain".
En zo nam het congres van GroenLinks op 3 maart 2013 het besluit om de partijraad op te heffen. In plaats daarvan zouden er provinciale of
regionale bijeenkomsten zijn, plus ledenreferenda. GroenLinks had genoeg van intern debat en van kritiek op de leiding.
Anno 2026 maak ik iets vergelijkbaars mee. Tussen alle voorstellen en amendementen kwam uiteraard een partijraad weer ter discussie want die
bestond nog in de PvdA.
Ik fantaseer over hoe dat ging: “Wat moeten we dáár mee?”
“Oh nee hè? Dat gezeur hebben we ook in GroenLinks gehad! Kunnen we dat niet overslaan?”.
Het voorstel verdween dus in de berg van 81.000 woorden.
Waarom moet dat zo? Waarom kunnen serieuze verschillen van mening binnen de organisatie niet naast elkaar gezet worden en aan de leden als
mogelijke keuze worden voorgelegd?